اين كار به اراده او بود يا به اشارت مروان ، خدا مىداند ! ولى مسلّم اين است كه در ميان كسانى كه روى كار آمده بودند ، كسانى كه تقواى مالى يا سياسى و يا دينى و يا هر سه را نداشتند ، وجود داشتند ! « 1 » عثمان ، وليد بن عقبه ( برادر مادرى خود ) را ، به‌جاى سعد بن ابىوقاص والى كوفه كرد و او كه به نوشيدن شراب معتاد بود ، نماز صبح را با مردم چهار ركعت خواند و در محراب قى كرد و به نمازگزاران گفت : اگر بيشتر هم بخواهيد برايتان نماز مىگزارم ! ! پس از وصول گزارش به عثمان ، احضار شد و دستور اجراى حد شراب‌خوارگى در مورد او صادر گرديد . مردم به خاطر اينكه او برادر مادرى خليفه بود از اجراى حد بر او وحشت داشتند . ازاين‌رو ، على ( ع ) بر او حد جارى ساخت . سپس عثمان او را مأمور جمع‌آورى زكات طوايف كلب و بنوالغين گردانيد . « 2 » ويژگىهاى شخصيتى عثمان و آشفتگى امور جامعه بسيارى از مورخان ، آشفتگى اوضاع سياسى ، اجتماعى و اقتصادى جامعه اسلامى صدر اسلام را نتيجه عملكرد حكومت عثمان در نيمه دوم خلافت دانسته‌اند . « 3 » ولى به عقيده نگارنده ، براساس شواهد بسيار ، مفاسد اجتماعى اين دوره بيشتر معلول سياست غلط در دوران خليفه دوم بوده است . خطاى عثمان در پيروى از خليفه دوم بود . گرچه عواملى نيز در خودِ وى وجود داشت كه به اين آشفتگى دامن مىزد . يك . ناتوانى جسمى و فكرى اولين و به عقيده سيد قطب مهم‌ترين ويژگى عثمان ، پيرى و ناتوانى جسمى و فكرى او بود ؛ چه اينكه خليفه اول به قول مشهور در 63 سالگى از دنيا رفت و به نقل يعقوبى وفات عمر در

--> ( 1 ) . شهيدى ، تاريخ تحليلى اسلام ، ص 122 . ( 2 ) . ابن‌واضح ، تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 58 ؛ مسعودى ، مروج الذهب و معادن الجوهر ، ج 1 ، ص 691 . ( 3 ) . گزارش مفصل مفاسد دوران عثمان را در مروج الذهب و معادن الجوهر ، مسعودى ، ج 1 ، ص 705 - 689 بخوانيد .